Навуковая работа

Навукова-даследчая работа на кафедры паталагічнай фізіялогіі ўпершыню была пачата пад кіраўніцтвам першага загадчыка кафедры дацэнта Л.Ф. Супрона (1958-1962 гг.) па тэме «Эксперыментальная тэрапія вострай прамянёвай хваробы прэпаратам «леафас». Аднак, у сувязі з тым, што на прымяненне прэпарата не было атрымана дазволу дзяржаўнага фармкамітэта, работы па гэтай тэме былі спынены.

У 1963 годзе з прыходам на кафедру новага загадчыка - дацэнта Д.А. Маслакова - стаў развівацца новы навуковы кірунак, звязанае з вывучэннем гемадынамічнымі ўласцівасцяў прэпаратаў декстрана (полиглюкина, реополіглюкін). Гэты напрамак аказаўся плённым. Супрацоўнікамі кафедры патафізіялогіі сумесна з прыцягнутымі даследчыкамі з іншых кафедр былі выяўлены акрамя гемадынамічнымі новыя ўласцівасці декстрана (змяненне рэзістэнтнасць клеткавых мембран, страўнікавай сакрэцыі, яго протівоязвенное дзеянне, уплыў на рэзорбцыю вадкасці і бялку ў брушнай паражніне, на аднаўленне функцый злучальнай тканіны). Декстран стаў разглядацца не толькі як плазмазаменнік, але і як біялагічна актыўнае рэчыва - поліцукрыд са шматлікімі, раней невядомымі, станоўчымі ўласцівасцямі.

Атрыманыя пад кіраўніцтвам Д.А. Маслакова вынікі знайшлі адлюстраванне больш за 130 у апублікаваных навуковых працах, шэрагу абароненых кандыдацкіх дысертацый супрацоўнікаў кафедры (Барысюк М.В., Лагодскі Я.В., Эйсмант К.А., Сівакова С.П., Каралёў П.М.). Дзякуючы гэтым даследаванням прэпараты декстрана атрымалі шырэйшае ўжыванне ў клінічнай практыцы, у прыватнасці для лячэння язвавай хваробы страўніка і 12-перстной кішкі, для прафілактыкі знітовак у брушнай паражніне, для перадаперацыйнай падрыхтоўкі хворых. Адначасова з гэтым былі пашыраны ўяўленні аб біялагічнай актыўнасці гепарыну (поліцукрыду) і яго прымяненні ў клінічнай практыцы не толькі ў якасці антыкаагулянту.

Іншым навуковым напрамкам калектыву кафедры, які развіваецца ў гэты ж час дацэнтам, а ў далейшым прафесарам В.У. Баканскай, было ўсталяванне здольнасці некаторых вітамінаў карыгаваць працэсы гіперкаагуляцыі ў арганізме. У далейшым супрацоўнікі кафедры працавалі над вывучэннем патагенезу і абгрунтавання спосабаў тэрапіі гістамінового шоку з дапамогай прэпаратаў декстрана (Хлопчык С.С.), спосабаў падаўлення імуннага канфлікту ў сістэме «маці-плод», выкліканага ў арганізме эксперыментальных жывёл у перыяд цяжарнасці липополисахаридными прэпаратамі (Н.Е.

З 1999 года даследаванні на кафедры вяліся па тэмах:

• «Даклінічныя выпрабаванні антысклератычных прэпаратаў на аснове кампазіцыі амінакіслот»;
• «Стварэнне новых эфектыўных лекавых прэпаратаў».

У 2000 гадах на кафедры выконвалася тэма «Спецыялізаваныя кампазіцыі амінакіслот у патагенезе і прафілактыцы атэрасклерозу і ішэмічных расстройстваў». У тыя гады кафедра працавала ў цесным супрацоўніцтве з Інстытутам біяхіміі НАН Беларусі. У выніку праведзеных даследаванняў былі атрыманы станоўчыя эфекты комплексу амінакіслот пры атэрасклерозе.

У далейшым кафедра пераключылася на вывучэнне патагенезу ішэмічных і рэперфузійнай пашкоджанняў розных органаў і тканін.

У 2001–2003 гг. выконвалася тэма «Эксперыментальная распрацоўка шляхоў прафілактыкі і тэрапіі постишемического рэперфузійнай сіндрому», а ў 2003-2005 гг. – тэма «Распрацоўка новых шляхоў патагенетычным тэрапіі рэперфузійнай пашкоджанняў і карэкцыі ахоўных рэакцый пры алкагалізме». У выніку гэтай працы была падрыхтавана і абаронена дацэнтам Н.Я. Максімавіч доктарская дысертацыя (2005 г.). Аўтар не толькі пацвердзіла ўдзел аксіду азоту ў механізмах ішэмічных і рэперфузійнай пашкоджанняў галаўнога мозгу, але і ўстанавіла шляхі іх патагенетычным карэкцыі, звязаныя з неадназначнай актыўнасцю эндотелиальной, нейрональной і макрофагальной изоформ NO-сінтазы.

У 2006-2009 гг. навуковая праца праводзілася па запланаваных тэмах:

• «Распрацоўка карэкцыі пашкоджанняў мозгу і печані ішэмічнага і рэперфузійнай генезу шляхам мясцовай і агульнай гіпаксічная трэніроўкі»;
• «Характарыстыка кіслароднага забеспячэння арганізма ва ўмовах уздзеяння алкаголю і яго адмены».

У 2010 годзе кафедрай была арганізавана і праведзена Рэспубліканская канферэнцыя з міжнародным удзелам «Актуальныя тэарэтычныя і прыкладныя аспекты патафізіялогіі», выдадзены зборнік навуковых прац, бібліяграфічны паказальнік работ супрацоўнікаў кафедры і юбілейны буклет да 50-годдзя кафедры.

У далейшым вывучэнне ішэмічных і рэперфузійнай пашкоджанняў галаўнога мозгу, печані працягнулася.

У 2013-2017 гг. кафедра выконвала навуковую працу па тэме «Плынь ішэмічных пашкоджанняў галаўнога мозгу, печані ва ўмовах дысфункцыі эндатэлю і іх карыгіраванне». Супрацоўнікі кафедры даследавалі механізмы ішэмічных пашкоджанняў галаўнога мозга ва ўмовах ізаляванай аварыэктаміі і халестэрынавай нагрузкі і ў іх спалучэннях. Пры гэтым была паказана эфектыўнасць прымянення антыаксідантных прэпаратаў, якія ўключаюць ω-3 поліненасычаныя тоўстыя кіслоты рыбінага тлушчу і льнянога алею ў якасці эндотелиопротекторов і сродкаў антыаксідантнай карэкцыі ішэмічных пашкоджанняў галаўнога мозгу. Акрамя таго, даследаваліся эфекты мелатоніна на кіслародтранспартную функцыю крыві і прооксидантно-антыаксідантны стан гепатацытаў пры транзістарных ішэміі печані.

У 2018-2022 гг. кафедра выконвала навуковую працу на тэму «Характарыстыка морфа-функцыянальных змен у галаўным мозгу, печані, эндатэліі сасудаў і брушнай паражніны пры іх паталогіі цыркулятарнага і запаленчага генезу». Упершыню паказана неспрыяльнае развіццё субтатальнай ішэміі і эксперыментальнага перытанітам ва ўмовах мадэлявання дысфункцыі эндатэлю. Устаноўлена якое карыгуе дзеянне субстрата NO-сінтазы (NOS) і ω-3 поліненасычаныя тоўстых кіслот у мадэлі субтатальнай ішэміі.

У цяперашні час (2023-2027 гг.) выконваецца навукова-даследчая праца на тэму «Дэталізацыя пашкоджання органаў пры некаторых відах гіпаксічных станаў і пошук патогенетіческіх шляхоў іх карэкцыі».

За час існавання кафедры яе супрацоўнікамі абаронены 18 дысертацый (4 доктарскія і 14 - кандыдацкіх), выдадзена 15 манаграфій, атрымана 11 патэнтаў на вынаходства і 3 аўтарскія пасведчанні, пасведчанні на больш чым 200 рацыяналізатарскіх прапаноў. Аўтарамі кандыдацкіх дысертацый, абароненых на кафедры з'яўляюцца: Калініна. Т.У. (кандыдат медыцынскіх навук, 1966); Барысюк М.В. (кандыдат медыцынскіх навук, 1967); Лагодскі Я. В. (кандыдат медыцынскіх навук, 1969); Эйсмант К.А. (кандыдат медыцынскіх навук, 1973); Сівакова С.П. (кандыдат медыцынскіх навук, 1975); Шнэйдэр А. Б. (кандыдат медыцынскіх навук, 1983); Сухоцкая Г.М. (кандыдат медыцынскіх навук, 1988); Максімавіч Н.Я. (кандыдат медыцынскіх навук, 1990); Хлопчык С.С. (кандыдат медыцынскіх навук, 1990); Хадасоўскі М. М. (кандыдат медыцынскіх навук, 2003); Мілаш Т.С. (кандыдат медыцынскіх навук, 2010); Бонь А.І. (кандыдат біялагічных навук, 2018), Гусакоўская Э.У. (кандыдат медыцынскіх навук, 2023), Лялевіч А.У. (кандыдат медыцынскіх навук, 2025) і доктарскіх дысертацый: Маслакоў Д.А. (доктар медыцынскіх навук, 1974) - «Эксперыментальнае абгрунтаванне прымянення полиглюкина як поліцукрыду пры лячэнні цыркулятарнай гіпаксіі печані і язвавых захворванняў страўніка і кішачніка»; Баканская В.У. (доктар медыцынскіх навук, 1980) - «Уплыў вострай гіпаксіі на сістэму гемокоагуляции, значэнне некаторых вітамінаў у папярэджанні тромбаўтварэння і павышэння рэзістэнтнасці арганізма да гіпаксіі»; Максімавіч Н.Я. (доктар медыцынскіх навук, 2005) – «Роля аксіду азоту ў патагенезе ішэмічных і рэперфузійных пашкоджанняў мозгу і абгрунтаванне шляхоў іх карэкцыі»; Хадасоўскі М.М. (доктар медыцынскіх навук, 2021) - «Газатрансмітэры NO, H2S і CO ў карэкцыі метабалічных парушэнняў пры ішэміі-рэперфузіі печані».

Працэнт паступовасьці на катэдры складае 64%. На кафедры працуюць 2 дактары навук (доктар медыцынскіх навук, прафесар Максімавіч Н.Я. і доктар медыцынскіх навук, прафесар Хадасоўскі М.М.) і 5 кандыдатаў навук (дацэнты Дрэмза І.К., Бонь А.І., Траян Э.І., Лялевіч А.У., старшы выкладчык Гусакоўская Э.У.).

За мінулы 5-гадовы перыяд (2021-2025 гг.) на кафедры выконваліся 4 навуковыя тэмы, зарэгістраваныя ў Беларускім інстытуце сістэмнага аналізу і інфармацыйнага забеспячэння навукова-тэхнічнай сферы – 2 нефінансуемыя тэмы і 2 фінансуемыя тэмы:

Фінансаваныя навукова-даследчыя працы:

1. Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў, накіраваны на падтрымку навуковых праектаў маладых вучоных на тэму «Новыя морфафункцыянальныя дыягнастычныя маркеры нейронаў філагенетычна розных аддзелаў кары вялікіх паўшар'яў мозгу пацукоў ва ўмовах эксперыментальнай ішэміі» (2018-2022 гг., нумар дагавора М18М-03 Навуковы кіраўнік - к.б.н, дацэнт Бонь А.І.

2. Навукова-даследчая работа 4.1.1 «Вывучыць працэсы пашкоджання і адаптацыі галаўнога мозгу пры яго ішэміі і выкарыстанні карэкцыі» дзяржаўная праграма навуковых даследаванняў «Трансляцыйная медыцына», падпраграмы 4.1 «Эксперыментальная медыцына» 2021-2023 гг. Навуковы кіраўнік - доктар медыцынскіх навук, прафесар Максімавіч Н.Я.

Нефінансуемыя навукова-даследчыя працы:

1. «Характарыстыка морфа-функцыянальных змен у галаўным мозгу, печані, эндатэліі сасудаў і брушнай паражніны пры іх паталогіі цыркулятарнага і запаленчага генезу», тэрмін выканання: 01.01.2018 – 31.12.2022. Навуковы кіраўнік - доктар медыцынскіх навук, прафесар Максімавіч Н.Я.

2. «Дэталізацыя пашкоджання органаў пры некаторых відах гіпаксічных станаў і пошук патагенетычных шляхоў іх карэкцыі», тэрмін выканання: 01.01.2023 – 31.12.2027.

За перыяд з 2021 да 2025 гг. на кафедры абаронены 3 магістарскія дысертацыі:

1. Васілевіч М.В. Уплыў гідрасульфіду натрыю на асматычную рэзістэнтнасць эрытрацытаў (2022). Навуковы кіраўнік - заг. кафедрай, доктар медыцынскіх навук, прафесар Максімавіч Н.Я.

2. Фядута М.А. Морфафункцыянальная характарыстыка кары патылічнай долі і даўгаватага мозгу пры асфіксіі ў эксперыменце (2022). Навуковы кіраўнік - загадчык кафедры, доктар медыцынскіх навук, прафесар Максімавіч Н.Я.

3. Русак Т.С. Уплыў прэнатальнага ўвядзення неселективного блокатора NO-сінтазы L-NAME на стан кары галаўнога мозгу пацукоў у постнатальным перыядзе (2023). Навуковы кіраўнік - загадчык кафедры, доктар медыцынскіх навук, прафесар Максімавіч Н.Я.

На кафедры ажыццяўляецца падрыхтоўка навуковых кадраў:

- 1 дактарант - Бонь А.І., тэма дысертацыі «Працэсы пашкоджання і кампенсацыі галаўнога мозгу пацукоў пры яго ішэміі і выкарыстанні карэкцыі», тэрміны навучання: 01.11.2021-01.11.2026 (навуковы кансультант - загадчык кафедры, доктар медыцынскіх навук, прафесар Максім.

За мінулы перыяд атрыманы патэнт на вынаходства, 14 пасведчанняў на рацыяналізатарскую прапанову, аформлена 15 укараненняў вынікаў даследаванняў у навучальны працэс:

Спіс рацыяналізатарскіх прапаноў 2021-2025 гг.

1. Спосаб карэкцыі перытанітам ў пацукоў шляхам прымянення амінагуанідзіна / Максімавіч Н.Я., Гусакоўская Э.В. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1891 ад 10.10.2022.

2. Спосаб карэкцыі выяўленасці інтаксікацыйнага сіндрому пры эксперыментальным перытаніт ў пацукоў шляхам увядзення L-аргініна / Максімавіч Н.Я., Гусакоўская Э.В. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1892 ад 10.10.2022.

3. Спосаб вызначэння бактэрыцыднай актыўнасці нейтрафілаў in vitro пры эксперыментальным перытаніт / Максімавіч Н.Я., Гусакоўская Э.В. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1893 ад 10.10.2022.

4. Спосаб ацэнкі марфалагічных змен брушыны пры эксперыментальным перытаніт / Максімовіч Н.Я., Гусакоўская Э.В. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1894 ад 10.10.2022.

5. Спосаб візуальнага адлюстравання памеру і формы мітахондрый / Максімовіч Н.Я., Бонь А.І., Капыцкі А.У. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1894 ад 10.10.2022.

6. Спосаб візуальнага адлюстравання памеру і формы клеткі / Максімовіч Н.Я., Бонь А.І., Капыцкі А.У. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1895 ад 10.10.2022.

7. Спосаб мадэлявання аноксіі галаўнога мозгу ў пацукоў рэспіраторнага генезу / Максімавіч Н.Я., Фядута М.А., Бонь А.І. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1898 ад 10.10.2022.

8. Спосаб фіксацыі парафінавых зрэзаў на прадметным шкле парафінавымі стужкамі / Максімавіч Н.Я., Русак Т.С., Бонь А.І. пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову №1901 ад 28.12.2022.

9. Спосаб вызначэння шчыльнасці размяшчэння нейронаў у гісталагічныя прэпараце структур галаўнога мозгу / Максімавіч Н.Я., Русак Т.С., Бонь А.І. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1907 ад 29.04.2023.

10. Спосаб вызначэння колькасці нейронаў рознай ступені храматафіліі цытаплазмы ў гісталагічныя прэпараце структур галаўнога мозгу / Максімавіч Н.Я., Русак Т.С., Бонь А.І. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову №1908 ад 29.04.2023.

11. Спосаб мадэлявання прылады для вызначэння мышачнай сілы грызуноў / Максімавіч Н.Я., Русак Т.С., Валько Н.А. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1917 ад 29.04.2023.

12. Мадэляванне сіндрому «аноксія / рэаксігенацыя» галаўнога мозгу пацукоў. Рац. прапанова №1927 Максімавіч Н.Я., Валько Н.А., Бонь А.І. Дата выдачы 17.11.2023.

13. Спосаб візуалізацыі памераў і формы нейронаў пры аноксіі галаўнога мозгу / Максімавіч Н.Я., Фядута М.А., Бонь А.І. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову №1935 ад 24.04.2024.

14. Спосаб мадэлявання субтотальной абструктыўнай рэспіраторнай гіпаксіі галаўнога мозгу ў пацукоў / Максімавіч Н.Я., Фядута М.А., Бонь А.І. // пасведчанне на рацыяналізатарскую прапанову № 1959 ад 15.10.2024.

За 5 апошніх гадоў апублікаваны 323 навуковыя публікацыі, у тым ліку 43 тэзы, 74 артыкулы ў зборніках навуковых прац і матэрыялаў канферэнцый, 206 артыкулаў - у часопісах, сярод якіх 142 артыкулы - у далёкім замежжы, 40 артыкулаў - у краінах СНД, 24 артыкулы - у РБ. Канферэнцыі – Рэспубліканскія з міжнародным удзелам (г. Гродна, г. Мінск, г. Гомель), Усерасійскі з міжнародным удзелам (г. Санкт-Пецярбург, г. Яраслаўль).

Студэнцкі навуковы гурток

За пяць гадоў (2021-2025 гг.) удзел ва ўсіх формах НДРС прыняло больш за 190 студэнтаў, апублікавана 181 работа: артыкулаў - 86, тэзісаў - 95. Зроблена 22 даклады на ВНУ, рэспубліканскіх і міжнародных студэнцкіх навуковых канферэнцыях у Гродне, Віцебску, і іншых гарадах. На Рэспубліканскім конкурсе навуковых работ студэнтаў атрымана 8 дыпломаў (1 работа - Лаўрэат, 5 работ - 1-й катэгорыі, 2 работы - 2-й катэгорыі). Найбольш актыўнымі кіраўнікамі навуковых работ студэнтаў з'яўляюцца загадчык кафедры, прафесар Максімавіч Н.Я., дацэнт Бонь А.І.

Навуковыя гранты супрацоўнікаў:

• Максімавіч Н.Я. (2002-2003) - навуковы грант «Каралевы Ядвігі» ў Ягелонскім універсітэце (г. Кракаў, Рэспубліка Польшча).
• Максімавіч Н.Я. (2003) - навуковы грант фонду «ЮНЕСКА» ў Ягелонскім універсітэце (г. Кракаў, Рэспубліка Польшча).
• Хадасоўскі М.М. (2004-2006) - «Магчымасці выкарыстання L-аргініна і донатараў аксіду азоту для карэкцыі постишемических пашкоджанняў печані», грант фонду фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь для маладых вучоных.
• Хадасоўскі М.М. (2005) - навуковы грант «Каралевы Ядвігі» (г. Кракаў, Рэспубліка Польшча).
• Мілаш Т.С. (2006-2008) – “Роля аксіду азоту ва ўзнікненні парушэнняў у сістэме “маці-плод” пры цяжарнасці, ускладненай інфекцыяй, і абгрунтаванне шляхоў іх патагенетычнай карэкцыі”, грант фонду фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь для маладых вучоных.
• Хадасоўскі М.М. (2007-2009) – «Вывучэнне механізма пратэктыўнага дзеяння метылнікатынаміду на печань пры ішэміі-рэперфузіі», грант фонду фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь для маладых вучоных.
• Мілаш Т.С. (2008-2010) – “Характарыстыка кіслародтранспартнай функцыі крыві пры ўвядзенні ліпаполіцукрыду ў перыяд цяжарнасці”, грант фонду фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь для маладых вучоных.
• Лялевіч А.В. (2009-2011) – «Функцыянальны стан сардэчна-сасудзістай сістэмы ў студэнтаў з наяўнасцю фактара рызыкі артэрыяльнай гіпертэнзіі Б 10М-206», грант фонду фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь для маладых вучоных.
• Максімавіч Н.Я. (2011-2013) – «Біяэнергетыка і рэдокс-стан галаўнога мозгу пацукоў ва ўмовах рэперфузіі і карэкцыі з дапамогай біярэгулятарнага комплексу», грант фонду фундаментальных даследаванняў «Вышэйшыя навучальныя ўстановы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі».
• Бонь А.І. (2015-2017) - «Парушэнні развіцця коркавых структур мозгу пры антенатальной алкагалізацыі і магчымасці іх карэкцыі пірацэтамам», фонд фундаментальных даследаванняў Навука М.
• Бонь А.І. (2018-2020) – «Новыя морфафункцыянальныя дыягнастычныя маркеры нейронаў філагенетычна розных аддзелаў кары вялікіх паўшар'яў мозгу пацукоў ва ўмовах эксперыментальнай ішэміі», грант фонд фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь для маладых вучоных.
• Максімавіч Н.Я. (2021-2023) - «Вывучыць працэсы пашкоджання і адаптацыі галаўнога мозгу пры яго ішэміі і выкарыстанні карэкцыі», Дзяржаўная навуковая праграма даследаванняў.

Падрыхтоўка навукова-педагагічных кадраў адбываецца праз навучанне ў аспірантуры і дактарантуры.