Гродненский
Автор: Новицкая Эвелина
Есть в белорусском языке удивительное слово – «вытокі». В нём слышится не просто «источник» или «начало», а что-то текучее, живое, идущее из самой глубины земли. Говорят, женщина – хранительница очага. Но мне кажется, белорусская женщина – это не просто хранительница. Она и есть те самые «вытокі», что рождают и корни, и крылья.
Когда думаешь об этом, перед глазами встаёт не абстрактный образ, а совершенно конкретный лик. Круглый купол Спасо-Преображенской церкви в Полоцке, фреска XII века. С неё на нас смотрит княжна Предслава, известная миру как Евфросинья Полоцкая. И в её взгляде – разгадка темы, предложенной конкурсом. В ней, в этой белоруске, и сила корней, и крылья мечты.
Что готовила ей судьба? Она могла стать частью большой политической игры, пешкой в династических браках, каких в истории было множество. Родиться в княжеской семье – значило принадлежать не себе, а роду, государству, долгу. Казалось бы, это и есть та самая «сила корней», которая держит крепко, не отпускает, диктует: «Ты должна, потому что ты княжна».
Но Евфросинья совершает поступок, который ломает стереотипы. Она выбирает не стабильность, не власть, не богатство. Она выбирает себя. Удаляется от мирской суеты не в безызвестность, а в Софийский собор, к книгам, к знаниям. В те времена женщина, ушедшая в монастырь, часто воспринималась как «потерянная» для общества. А она стала его сердцем. «Сила корней» дала ей мудрость не убежать из мира, а изменить его вокруг себя.
Это ли не выбор в пользу мечты? Только мечта её была не о заморском принце, а о том, чтобы Беларусь заговорила, чтобы у неё появился свой голос. Она создала мастерские, школы, переписывала книги сама и учила этому других. Она собирала по камешкам нашу культуру, когда её ещё никто не называл культурой. Это был труд, невидимый миру, но именно он, как соль, придавал вкус нашему существованию.
Кажется, что «крылья мечты» – это про что-то воздушное, легкое. Но крылья Евфросиньи были сделаны из свитка пергамента, тяжелого, как кирпич, и из молитвы, уносящей ввысь. И когда она заказала тот самый Крест, она вложила в него не только святость, но и идею родной земли. Крест стал не просто символом веры, а символом несокрушимости духа.
Сегодня, проходя по улицам наших городов, я вижу этих женщин. Они другие внешне, но в них течёт та же кровь, что и в этой полоцкой княжне.
Вот моя первая учительница, которая после уроков ведёт нас в краеведческий музей и рассказывает о курганах и валах так, будто сама там стояла с дружиной. Сила её корней – в языке, на котором она говорит, чистом, как родниковая вода. А крылья – в нас, её учениках, разлетевшихся по миру, но помнящих её уроки.
Вот женщина-врач в районной больнице. После ночного дежурства она возвращается на свою ферму не потому, что должна «успеть», а потому что без её хозяйства деревня осиротеет. Кто-то скажет: «просто труд», но для неё это продолжение древней традиции матери-земли – кормилицы. И там, и там она источник жизни. Крылья устали, но они несут её дальше – на их тяжелой от соли ткани сплелись воедино белорусский пот и белорусская забота.
Вот женщина-мать, которая провожает сына в армию, сжимая губы, чтобы не расплакаться при людях. В ней живёт дух тех матерей-защитниц, что ждали с войн и строили жизнь на пепелищах. Она не говорит громких слов о патриотизме, но именно она и есть тот самый корень, который держит дом, пока мужчины оберегают границы.
Современная белорусская женщина – это удивительный сплав. В ней есть хозяйственная жилка крестьянки, интеллектуальная глубина просветительницы и та самая тихая, но невероятная сила, которая позволила нашей культуре выжить, когда её пытались стереть.
Ее, как и Евфросинью, часто спрашивают: «Зачем тебе это? Сидела бы тихо, растила детей, вела хозяйство». Но «крылья мечты» потому и крылья, что они растут изнутри, из тех самых «вытокаў». Крылья не позволяют успокоиться на достигнутом. Им нужно лететь. Чтобы Крест, однажды созданный, сиял и через века. Чтобы Слово, написанное от руки в Полоцке, отзывалось в сердцах в Минске и Гродно, в Могилеве и Витебске, в Гомеле и Бресте.
Так кто же она, современная белорусская женщина? Она – мост. Одной ногой она твёрдо стоит на нашей древней, чуть подзолистой, но родной земле (сила корней), а другой – уже делает шаг в будущее, создавая, мастеря, воспитывая, исцеляя (крылья мечты). И на её крыльях всегда будет эта невидимая соль – соль материнских слёз, соль книжной мудрости и соль родной земли, которая держит нас всех на этой планете.
Аўтар: Сільвановіч Вікторыя
Тэма «сілы каранёў і крылаў мары» – гэта не проста гучныя і пустыя словы, кінутыя на вецер. Гэта дакладная формула, якая ўвасабляе ўнікальнасць і шматграннасць беларускай жанчыны. Беларуская жанчына адначасова здольна з’яўляцца надзейнай апорай і сілай грамадства, асновай ўдасканалення асобных прафесійных галін і для росквіту ўсёй краіны ў цэлым, стваральніцай новага і надзейным абаронцам шматвяковых традыцый, захавальніцай ачага і вернай памочніцай для блізкіх. Яна ўмее марыць маштабна: аб моцнай краіне, аб здаровых дзецях, аб квітнеючых гарадах і вёсках. І што самае важнае, умее ператвараць гэтыя мары ў рэальнасць сваёй штодзённай працай, цярпеннем і надзеяй.
Сіла, непахіснасць духу, вера, любоў, незалежнасць, імкненне да новых здзяйсненняў – тое, што з нараджэння закладзена ў нашых жанчынах. Іх запаленыя сэрцы, пранікнутыя ўзвышанымі пачуццямі, думкамі і імкненнямі не толькі індывідуальны сімвал кожнай з іх. Гэта ўвасабленне ўсёй нашай Беларусі. Краіны нашых продкаў і нашых дзяцей.
Мудрасць зямлі і цеплыня сямейнага ачага здаўна неаддзельныя адно ад аднаго. «Сіла каранёў» беларускай жанчыны пачынаецца там, дзе зямля сустракаецца з небам, дзе зямное ўтварае трывалую сувязь з нечым узвышаным, вечным: у яе доме, у яе сям’і, у яе памяці аб продках.
Спрадвеку адзначаецца сіла беларускіх жанчын-абаронцаў, якія змагаліся за Айчыну нароўні з мужчынамі на палях баёў ці ў адзіночку бралі на сябе ў ваенны час вялікі цяжар адказнасці за дом і дзяцей. Было б непавагай да подзвігу нашага народа не назваць імёны Веры Харужай, Марыі Осіпавай, Алены Мазанік, Зінаіды Тусналобавай-Марчанкі…
Усё так. Але не варта забываць, што і кожны мірны дзень нашай гісторыі быў адзначаны, здавалася б, незаўважнай, але важкай працай нашых маці-стваральніц, якія ўслаўляюць нашу краіну дагэтуль. Гэтая сіла ўзнікае з глыбокіх каранёў… Мова, культура, гісторыя, у тым ліку дзякуючы нашым жанчынам, паказалі дзіўную здольнасць выстаяць у самых суровых выпрабаваннях. І гаворка ідзе не толькі пра адзначаных на старонках мінулага, безумоўна, таленавітых і выдатных паэтэс, грамадскіх дзеячаў, асветніц, такіх як Ефрасіння Полацкая, Алаіза Пашкевіч, Францішка Уршуля Радзівіл, Канстанцыя Буйло ці Эмілія Плятэр. Гэта подзвіг усіх нашых бабуль і прабабуль, якім удалося перадаць нам, сучаснікам, культурную спадчыну, багацце, без якога не можа існаваць не адна нацыя.
«Карані» таксама сімвалізуюць павагу да старэйшых, поўнае глыбокай пашаны стаўленне да роднага краю, уменне стварыць утульнасць там, дзе, здавалася б, пануе хаос. Таму менавіта жанчына застаецца галоўнай захавальніцай тых «няпісаных законаў» дабрыні, міралюбівасці, працавітасці, якімі славіцца беларускі народ.
Але было б памылкай лічыць, што беларуская жанчына жыве толькі мінулым. Сёння яна выпроствае «крылы мары» так шырока, што гэта відаць далёка за рамкамі краіны. Сучасная Беларусь – гэта дзіўны прыклад таго, як жанчына навучылася сумяшчаць архетып захавальніцы з роляй лідэра і кіраўніка. Гісторыі поспеху сучасных беларускіх жанчын – гэта лепшы доказ гармоніі традыцый і амбіцый. Усе сферы грамадскага жыцця адзначаны плённай жаночай працай. Будзь то навука, ахова здароўя, юрыспрудэнцыя, адукацыя, тэлебачанне, аграпрамысловы комплекс, кіраўнічы апарат, сучасныя IT-тэхналогіі, спорт і нават касманаўтыка. Нашы жанчыны дасягаюць вышынь у любой галіне і дапамагаюць ім у гэтым іх «крылы» – імкненне да ведаў і інавацый, беражлівыя адносіны да зямлі, найвышэйшы прафесіяналізм, чуласць, любоў да сваёй справы. Іх дасягненні – гэта залаты фонд нацыі, які дорыць імкненне да новых перамог. Вось імёны толькі некаторых з іх: … Дар'я Домрачава, Наталля Качанава, Марына Васілеўская, Вікторыя Азаранка, Святлана Бароўская, Таццяна Бірыч.
Нараджэнне новага чалавека – ці гэта не самы вялікі цуд? Ці гэта не шчасце? Прырода ўзнагародзіла жанчыну неверагодным дарам. Зараджэнне новага жыцця, наступнае яго развіццё і ў рэшце рэшт з’яўленне чалавека – на гэта здольны толькі жаночы арганізм, які пры гэтым зведвае пакуты і прыносіць сябе ў ахвяру. Абясцэньванне гэтага дару ў сучасным свеце проста немагчыма: без яго чалавецтва зусім перастала б існаваць. І менавіта таму сапраўднымі міратворцамі на зямлі з’яўляюцца таксама жанчыны-маці, толькі імі можа быць створана галоўнае зямное дабро – мір.
Жанчына Беларусі – гэта непаўторны прыклад трываласці і накіраванасці ў балансе з пяшчотай і клапатлівасцю. Яе «сіла каранёў» – гэта не груз мінулага, а штохвілінная мысленная падтрымка, упэўненасць у сваіх сілах і заўтрашнім дні. Гэта і ёсць тое, без чаго не можа абысціся высокі палёт. Яе «крылы мары» – гэта не ўцёк ад рэальнасці, а дакладны рух наперад, які ўзбагачае гісторыю краіны новымі старонкамі перамог і дасягненняў.
Яна і ёсць тая самая гармонія, якая вядзе да росквіту любое грамадства, усяляе ў яго веру і дорыць мару аб новых здзяйсненнях. Пакуль побач з намі ёсць яна – мудрая, моцная, любячая і дзейная, – у Беларусі ёсць усе магчымасці рухацца наперад і ўпэўненасць у светлай будучыні. Менавіта ў ёй, захавальніцы ачагу і грамадзянцы сваёй краіны, заключаецца той самы вечны рухавік, які, не ламаючы традыцый, дасканала вядзе нас да новых гарызонтаў.